Minister Frank Vandenbroucke pleitte vorige week voor het behoud van twee soorten verpleegkundigen. Acht onderzoekers reageren hierop in een open brief.
Minister Vandenbroucke ijverde voor het behoud van twee soorten verpleegkundigen: de enen opgeleid binnen het nieuwe raamwerk van het hoger beroepsonderwijs, de anderen opgeleid binnen het hoger onderwijs als professionele bachelors. Het opiniestuk kwam er naar aanleiding van een tweedaagse studiedag over verpleegkunde.
Tijdens die tweedaagse wilde het Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap van de KU Leuven in de eerste plaats naar de toekomst van verpleegkunde kijken. Die moet aansluiten bij de ontwikkelingen in Europa die gekenmerkt worden door een opwaartse beweging. Zo verschuift bijvoorbeeld de verpleegkundige opleiding in Spanje, die momenteel bestaat als academische bachelor, van drie jaar naar een opleiding van vier jaar.
De verschuiving naar een masterniveau faciliteert zo de nodige interdisciplinaire samenwerking in de complexe gezondheidszorg van vandaag. Ook de beweging naar bachelors en masters in de verpleegkunde die in Vlaanderen onder impuls van Bologna is tot stand gekomen, is hiervan een uitdrukking.
De opwaartse beweging van de verpleegkundige opleiding wordt gevoed door de bekommernis voor de kwaliteit en de veiligheid van de zorg. Verpleegkundigen vervullen naast hun gekende zorginhoudelijke rol, een belangrijke rol in het vroegtijdig detecteren van complicaties. Een onderzoek van 2007 waarin 96 Noord-Amerikaanse studies naar de relatie tussen verpleegkundige bestaffing en patiëntenoutcomes zijn samengevat, wijst onomstotelijk op een relatie tussen verpleegkundige bestaffing enerzijds en mortaliteit en het voorkomen van complicaties anderzijds. Deze resultaten zijn ondertussen ook bevestigd in Belgisch onderzoek.
Ondanks veel sympathie en begrip voor het verleden moeten we durven kijken naar de toekomst van de verpleegkunde in Vlaanderen. Deze toekomst wordt bepaald door de competenties die nodig zijn om een veilige, kwaliteitsvolle zorg aan patiënten te bieden. Op de tweedaagse werden twaalf doelstellingen voor de toekomst vastgelegd. Een eerste reeks van doelstellingen bestaat uit het voeren van promotie voor verpleegkunde. Deze promotie is in eerste instantie gericht op het aantrekken van talentrijke jongeren, die wegens de grote complexiteit en verantwoordelijkheid meer dan nodig zijn. De uitdagingen en doorgroeimogelijkheden van deze jongeren naar masters en doctoraten in de verpleegkunde zijn erg reëel. De gezondheidszorg wordt niet voor niets door velen als een van de meest prominente groeisectoren genoemd.
Een tweede reeks van doelstellingen bestaat erin intern orde op zaken te stellen. Er is een eenduidige afstemming nodig tussen onderwijs en beroepsuitoefening. Momenteel is onduidelijkheid troef waardoor talentrijke jongeren worden afgeschrikt: waarom zou men kiezen voor verpleegkunde als het niet duidelijk is welke bevoegdheden en verantwoordelijkheden men krijgt toegewezen? Dit vraagt de nodige functiedifferentiatie waarbij de verschillende opleidingsniveaus een plaats hebben. Het werkveld is aan zet om hiervoor een of meerdere beroepscompetentieprofielen te ontwikkelen ten behoeve van het onderwijs. Hierin is het wenselijk een onderscheid te maken tussen verpleegkunde en verzorging, algemene en specifieke competenties, verbreding en verdieping. Een one-fits-all benadering - krachtig vervat in de slagzin 'a nurse is a nurse is a nurse' - is achterhaald en zal er niet meer in slagen om het complexe palet van zorgbehoeften te vatten. Dit impliceert tegelijkertijd dat niet iedereen nog gelijke verantwoordelijkheden zal hebben en dat er een aantal nieuwe functies en titels nodig zijn om dit regenboogpalet van zorg in te vullen. Het goede nieuws is daarmee ook dat alle verschillende verpleegkundige en zorgopleidingen hierin een plaats kunnen en moeten krijgen om te beantwoorden aan de zorgnoden van de toekomst.
Een derde reeks van doelstellingen bestaat erin orde te scheppen in het onderwijs. Dit impliceert een kwalitatief docentenkorps dat naast pedagogische bekwaamheden ook klinische en professionele bekwaamheden integreert via een gedeelde aanstelling op de werkvloer. Aangezien al het verpleegkundig onderwijs, van HBO5 tot doctoraten, zich op het niveau van het hoger onderwijs bevindt, zijn de voorwaarden hierbij nogal eenduidig: een masterniveau is een minimale vereiste voor wie in het verpleegkundig hoger onderwijs actief wil zijn.
Een vierde reeks van doelstellingen bestaat uit een systematische kwaliteitsbewaking van de beroepsuitoefening door een opvolging van kwaliteitsindicatoren die gevoelig zijn voor verpleegkundige zorg. Een laatste reeks van doelstellingen bestaat uit het creëren van goede werkomstandigheden voor de verpleegkundigen. Die bestaan uit een goede ondersteuning door administratieve en logistieke krachten zodat zij zich volledig kunnen richten op hun eigenlijke taak: de verpleegkundige zorg van patiënten.
Verpleegkunde is één van de mooiste beroepen die een jongere zich kan indenken: vele sociale contacten, grote verantwoordelijkheid, innovatie, wetenschappelijke onderbouw. Om dit voor de huidige en toekomstige generaties mogelijk te maken moeten we loskomen van het verleden. Het engagement van het verpleegkundig werkveld en van de verpleegkundige opleiding is groot: Yes, we care!
Walter Sermeus, Paul Schoukens, Lon Holtzer, Philip Moons, Gert Peeters, Miek Peeters, Koen Van den Heede en Luc Van Gorp hebben zitting in de werkgroep blauwdruk verpleegkunde KU Leuven.