Raf De Rycke, gedelegeerd bestuurder van de Broeders van Liefde en ondervoorzitter van Zorgnet Vlaanderen, schreef een open brief naar aanleiding van de dramatisch afgelopen poging tot collocatie in Gent. Hij staat even stil bij de wijze waarop gedwongen opnames zo goed mogelijk kunnen verlopen, goed wetende dat elke gedwongen opnamer er één te veel is.
Voor een gedwongen opname moeten een aantal voorwaarden tegelijk vervuld zijn: een patiënt met een ernstige psychiatrische stoornis die een gevaar betekent voor zichzelf en voor de maatschappij en waar alle andere mogelijkheden voor behandeling zijn uitgeput. De beslissing tot opname gebeurt door de vrederechter en in spoedeisende gevallen door de procureur des konings telkens op basis van een medisch attest. Over het algemeen levert de huisarts dit attest af. Drie van vier gedwongen opnames verlopen via de spoedprocedure. Bij deze procedure is wel een bevestiging van de vrederechter vereist. Het verzoekschrift tot gedwongen opname kan door iedereen gebeuren: partner, familie, buren, De laatste tien jaar is het aantal gedwongen opnames ongeveer verdubbeld.
In principe heeft enkel de politie de wettelijke bevoegdheid om patiënten op te halen voor een gedwongen opname. Bij zware crisissituaties met agressie en sterk gedragsgestoord gedrag verlopen deze opnames niet altijd eenvoudig. Goed kunnen omgaan met agressie en voldoende ervaring en expertise inzake geestelijke gezondheidszorg zijn van cruciaal belang om gedwongen opnames niet te laten ontsporen. Ik pleit dan ook voor een goede samenwerking tussen politie en hulpverleners uit de residentiële psychiatrische sector (psychiatrische ziekenhuizen en ook algemene ziekenhuizen met een dienst voor acute opname van psychiatrische patiënten). Het is belangrijk gedwongen opnames zo onopgemerkt mogelijk te laten verlopen (geen loeiende sirenes), waarbij de politiemensen in burger optreden. Uniformen kunnen in een aantal gevallen de agressie bij patiënten nog doen toenemen.
Tot op heden beschikt de residentiële psychiatrische sector niet over specifiek personeel om deze taak uit te voeren en dit 7 dagen op 7 en 24 uur op 24. De door minister Onkelinx principieel goedkeurde mobiele crisisteams kunnen de sector hierbij helpen. Je zou deze teams kunnen benoemen als psychiatrische MUG's. De betrokken sector is minister Onkelinx dankbaar om met een 12-tal proefprojecten met deze teams te kunnen starten en hoopt dat in geval van een positieve evaluatie het aantal verder kan uitgebreid worden. Een crisisteam is bedoeld voor een regio van ongeveer 300.000 inwoners en bestaat uit 5 personen. Het is nog even wachten op het advies van de Nationale Raad voor Ziekenhuisvoorzieningen voor de verdere concretisering en implementatie. Op de federale begroting is een bedrag van 3.680.000 euro voorzien. Het team kan bestaan uit een psychiater, psycholoog, verpleegkundige, maatschappelijk assistent, De organisatie wordt overgelaten aan een samenwerkingsverband met betrokkenheid van de algemene en psychiatrische ziekenhuizen, met toetredingsmogelijkheid van nog andere actoren van de sector geestelijke gezondheidszorg.
Een gedwongen opname is en blijft voor elke persoon een zeer traumatiserende ervaring. In de eerste plaats voor de patiënt, maar ook voor de omgeving. Alle inspanningen moeten dan ook geleverd worden om gedwongen opnames te voorkomen. In Nederland bestaan dergelijke mobiele teams met als resultaat dat opnames of heropnames kunnen vermeden worden. De mobiele teams kunnen niet alleen bijdragen tot een zo humaan mogelijke gedwongen opname, maar tevens het aantal gedwongen opnames doen verminderen.
De problematiek van gedwongen opnames mag ook niet los gezien worden van de context van gedwongen behandeling. In België is de gedwongen behandeling niet wettelijk geregeld. Een specifieke wetgeving met een omschrijving van de voorwaarden waaraan moet voldaan zijn voor dwangbehandeling lijkt me zinvol en zeker de moeite waard om op wetenschappelijke basis verder te onderzoeken..
Ten slotte moet voorkomen worden dat personen zonder een echte psychiatrische problematiek een gedwongen opnamestatuut krijgen toegewezen. Het gaat dan over personen die voor maatschappelijke overlast zorgen (bijvoorbeeld een dronken persoon die amok maakt). We moeten vermijden dat de indruk wordt gewekt dat psychiatrische patiënten per definitie gevaarlijk zijn en overlast veroorzaken.